Όλα όσα πρέπει να γνωρίζετε αν έχετε επιχείρηση εστίασης, διασκέδασης, ξενοδοχείο ή εμπορικό κατάστημα που μεταδίδει μουσική.
Η χρήση μουσικής σε μια επιχείρηση δεν αποτελεί απλώς ένα στοιχείο ατμόσφαιρας. Είναι μια πρακτική που συνδέεται άμεσα με τη νομοθεσία περί πνευματικών και συγγενικών δικαιωμάτων και δημιουργεί συγκεκριμένες υποχρεώσεις για κάθε επαγγελματία. Ένα από τα πιο συχνά και ουσιαστικά ερωτήματα που τίθενται είναι αν μια επιχείρηση οφείλει να πληρώνει ΕΔΕΜ, Αυτοδιαχείριση και GEA ή αν αρκεί η συνεργασία με έναν μόνο οργανισμό.
Η απάντηση δεν είναι απλή, καθώς η δημόσια εκτέλεση μουσικής στην Ελλάδα βασίζεται σε ένα σύστημα που περιλαμβάνει διαφορετικές κατηγορίες δικαιωμάτων και διαφορετικούς φορείς εκπροσώπησης. Για να κατανοήσει κανείς τι ισχύει πραγματικά, πρέπει πρώτα να καταλάβει τι ακριβώς πληρώνει.
Τι είναι η άδεια μουσικής σε επιχείρηση
Η άδεια μουσικής σε μια επιχείρηση αφορά τη νόμιμη χρήση μουσικών έργων σε χώρο όπου υπάρχουν πελάτες. Από τη στιγμή που η μουσική ακούγεται σε κοινό, θεωρείται δημόσια εκτέλεση μουσικής και ενεργοποιεί υποχρεώσεις απέναντι στους δικαιούχους των έργων.
Η υποχρέωση αυτή δεν σχετίζεται μόνο με το αν η μουσική είναι έντονη ή βασικό στοιχείο του χώρου. Αρκεί η παρουσία μουσικής, ακόμη και ως υπόβαθρο, για να θεωρηθεί ότι γίνεται χρήση που απαιτεί άδεια.
Πνευματικά και συγγενικά δικαιώματα: γιατί υπάρχουν δύο πληρωμές
Η μουσική δεν αποτελεί ένα ενιαίο δικαίωμα. Κάθε τραγούδι περιλαμβάνει δύο διαφορετικές κατηγορίες δικαιωμάτων. Τα πνευματικά δικαιώματα αφορούν τους δημιουργούς του έργου, δηλαδή τον συνθέτη και τον στιχουργό, ενώ τα συγγενικά δικαιώματα αφορούν την εκτέλεση και την ηχογράφηση, δηλαδή τους τραγουδιστές, τους μουσικούς και τους παραγωγούς.
Αυτό σημαίνει ότι κάθε φορά που ένα τραγούδι παίζει σε μια επιχείρηση, χρησιμοποιούνται και τα δύο αυτά επίπεδα. Κατά συνέπεια, η άδεια μουσικής δεν είναι μία, αλλά αφορά δύο διαφορετικές υποχρεώσεις που λειτουργούν παράλληλα.
Τι καλύπτουν η ΕΔΕΜ και η Αυτοδιαχείριση
Στην Ελλάδα, τα πνευματικά δικαιώματα εκπροσωπούνται από οργανισμούς όπως η ΕΔΕΜ και η Αυτοδιαχείριση. Οι δύο αυτοί οργανισμοί δεν καλύπτουν το ίδιο ρεπερτόριο, γεγονός που δημιουργεί μια βασική παρεξήγηση στην αγορά.
Η ΕΔΕΜ καλύπτει το μεγαλύτερο μέρος του ελληνικού ρεπερτορίου και ένα μικρότερο μέρος του ξένου, ενώ η Αυτοδιαχείριση καλύπτει μικρότερο μέρος του ελληνικού ρεπερτορίου και μεγαλύτερο μέρος του ξένου. Αυτή η διαφοροποίηση οδηγεί πολλούς επαγγελματίες στο συμπέρασμα ότι μπορούν να επιλέξουν έναν οργανισμό ανάλογα με το είδος της μουσικής που παίζουν.
Στην πράξη, όμως, αυτή η λογική δεν επαρκεί.
Γιατί δεν αρκεί ένας οργανισμός
Το γεγονός ότι μια επιχείρηση επιλέγει να παίζει κυρίως ελληνική ή κυρίως ξένη μουσική δεν σημαίνει ότι μπορεί να περιορίσει τις υποχρεώσεις της σε έναν μόνο οργανισμό. Η δημόσια εκτέλεση μουσικής δεν βασίζεται σε δηλώσεις, αλλά στο πραγματικό ρεπερτόριο που ακούγεται στον χώρο.
Ο επιχειρηματίας δεν έχει τη δυνατότητα να γνωρίζει με ακρίβεια ποιος είναι ο δημιουργός κάθε τραγουδιού, ούτε ποιοι είναι οι δικαιούχοι του. Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο σύνθετη όταν τα δικαιώματα έχουν περάσει σε πολλούς κληρονόμους ή όταν πρόκειται για διεθνές ρεπερτόριο με πολλαπλές συμβάσεις.
Επιπλέον, κατά τη διάρκεια ενός έτους, ένας δημιουργός μπορεί να αλλάξει οργανισμό εκπροσώπησης. Είναι απολύτως πιθανό ένας συνθέτης να εκπροσωπείται για ένα χρονικό διάστημα από την Αυτοδιαχείριση και στη συνέχεια να μεταφερθεί στην ΕΔΕΜ. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και αν μια επιχείρηση έχει λάβει άδεια από έναν οργανισμό, δεν υπάρχει καμία εγγύηση ότι θα καλύπτεται από τον ίδιο για όλη τη διάρκεια της άδειας.
Η πραγματικότητα είναι ότι κάθε οργανισμός καλύπτει μόνο το ρεπερτόριο που εκπροσωπεί τη δεδομένη χρονική στιγμή. Από τη στιγμή που η επιχείρηση δεν μπορεί να ελέγξει πλήρως το ρεπερτόριο που χρησιμοποιεί, η πλήρης κάλυψη καθίσταται αναγκαία.
Ο ρόλος της GEA στα συγγενικά δικαιώματα
Παράλληλα με τα πνευματικά δικαιώματα, υπάρχει και η υποχρέωση για τα συγγενικά δικαιώματα, τα οποία στην Ελλάδα εκπροσωπούνται από τη GEA. Η υποχρέωση αυτή αφορά την εκτέλεση και την ηχογράφηση των έργων και δεν σχετίζεται με τους δημιουργούς, αλλά με τους ερμηνευτές και τους παραγωγούς.
Ακόμη και αν μια επιχείρηση έχει καλύψει πλήρως τα πνευματικά δικαιώματα μέσω της ΕΔΕΜ και της Αυτοδιαχείρισης, παραμένει υποχρεωμένη να καλύψει και τα συγγενικά δικαιώματα μέσω της GEA. Η μία υποχρέωση δεν υποκαθιστά την άλλη.
Υπάρχει αναλογικότητα στην αμοιβή;
Ένα από τα μεγαλύτερα λάθη που παρατηρούνται είναι η αντίληψη ότι η αμοιβή μπορεί να είναι αναλογική. Πολλοί επιχειρηματίες θεωρούν ότι αν χρησιμοποιούν ένα μικρό ποσοστό ρεπερτορίου που ανήκει σε έναν οργανισμό, τότε θα πρέπει να πληρώνουν και αντίστοιχα μικρότερο ποσό.
Στη δημόσια εκτέλεση μουσικής, όμως, δεν υπάρχει τέτοια αναλογικότητα. Η υποχρέωση δεν βασίζεται στο ποσοστό χρήσης, αλλά στην ύπαρξη χρήσης. Ακόμη και αν ένα πολύ μικρό μέρος της μουσικής που ακούγεται σε έναν χώρο ανήκει στο ρεπερτόριο ενός οργανισμού, η επιχείρηση υποχρεούται να καταβάλει το σύνολο της αμοιβής που αντιστοιχεί στην άδεια.
Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και μια χρήση της τάξης του 1% ενεργοποιεί πλήρη υποχρέωση πληρωμής.
Τι ισχύει με Spotify, YouTube και ραδιόφωνο
Η χρήση πλατφορμών όπως το Spotify ή το YouTube αποτελεί ένα από τα πιο συχνά σημεία σύγχυσης. Πολλοί επαγγελματίες θεωρούν ότι η πληρωμή συνδρομής σε τέτοιες υπηρεσίες καλύπτει και τη δημόσια εκτέλεση μουσικής.
Στην πραγματικότητα, οι πλατφόρμες αυτές προορίζονται για προσωπική χρήση και δεν καλύπτουν τη χρήση μουσικής σε επαγγελματικούς χώρους. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και αν μια επιχείρηση χρησιμοποιεί τέτοιες υπηρεσίες, εξακολουθεί να έχει υποχρέωση για άδεια μουσικής και για καταβολή αμοιβών στους αντίστοιχους οργανισμούς.
Συμπέρασμα: Τι πρέπει να κάνει μια επιχείρηση
Το βασικό ερώτημα δεν είναι ποιον οργανισμό θα επιλέξει μια επιχείρηση, αλλά αν είναι πραγματικά καλυμμένη. Σε ένα περιβάλλον όπου το ρεπερτόριο μεταβάλλεται, οι δημιουργοί μετακινούνται μεταξύ οργανισμών και δεν υπάρχει αναλογικότητα στην αμοιβή, η επιλογή ενός μόνο φορέα δεν επαρκεί.
Η πλήρης κάλυψη προϋποθέτει την κατανόηση ότι τα πνευματικά και τα συγγενικά δικαιώματα λειτουργούν παράλληλα και ότι η άδεια μουσικής δεν είναι μία απλή διαδικασία, αλλά ένα σύστημα που απαιτεί συνολική προσέγγιση.
Συχνές ερωτήσεις για ΕΔΕΜ, Αυτοδιαχείριση και GEA
Πρέπει να πληρώνω και ΕΔΕΜ και Αυτοδιαχείριση;
Ναι, καθώς οι δύο οργανισμοί καλύπτουν διαφορετικό ρεπερτόριο και η πλήρης κάλυψη απαιτεί άδεια και από τους δύο.
Πρέπει να πληρώνω GEA;
Ναι, γιατί η GEA καλύπτει τα συγγενικά δικαιώματα και είναι υποχρεωτική ανεξάρτητα από τα πνευματικά δικαιώματα.
Αν παίζω μόνο ξένη μουσική πληρώνω μόνο Αυτοδιαχείριση;
Όχι, γιατί δεν μπορείς να γνωρίζεις πλήρως το ρεπερτόριο και οι οργανισμοί καλύπτουν διαφορετικά έργα.
Καλύπτομαι αν έχω Spotify;
Όχι, το Spotify προορίζεται για προσωπική χρήση και δεν καλύπτει επαγγελματική χρήση.
